Σκέψεις από την εμπειρία μου ως επισκέπτριας στα ΤΕΓ Μονάχου
στο πλαίσιο διεξαγωγής του ερευνητικού έργου GLΩSSA.MU (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2025)
Tης Αρετής Τσιγκρέλη
Αναμφισβήτητα σημαντικός είναι ο ρόλος των Ελληνικών Σχολείων της Ομογένειας, τα οποία με τη συστηματική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως φορέα ιστορίας, αξιών και πολιτισμικής συνέχειας, συμβάλλουν στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας στο εξωτερικό. Εκτός του ότι διασφαλίζουν το να παραμείνει η ελληνική γλώσσα ζωντανή και λειτουργική στις επόμενες γενιές, αποτελούν ταυτόχρονα κι έναν ενεργό πυρήνα διατήρησης της ιστορικής μνήμης, καθώς και της πολιτιστικής ταυτότητας και κληρονομιάς των Ελλήνων της διασποράς.
Πολύ σημαντικό, όμως, έργο επιτελούν και τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας (ΤΕΓ). Σχετικά με την ιστορία των ΤΕΓ, διαβάζουμε στο βιβλίο της Β. Τριάρχη-Herrmann (Τριάρχη-Herrmann, Β. (2022). Ελληνικά Σχολεία στο Μόναχο 1815-2021. Μια ιστορική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: εκδόσεις Κυριακίδη) ότι κατά το σχολικό έτος 2007/08 τα «Τμήματα Συμπληρωματικής Διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας» μετονομάστηκαν σε «Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας» και την ευθύνη τους την ανέλαβε το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας σε συνεργασία με το Τμήμα Εκπαίδευσης του Ελληνικού Γενικού Προξενείου στο Μόναχο.
Από το 2011 ο Σύλλογος TEG-MUC e.V. έχει την ευθύνη της οργάνωσης των Τμημάτων Ελληνικής Γλώσσας Μονάχου, τα οποία λειτουργούν το πρωί του Σαββάτου.
Στο Μόναχο, μια πόλη όπου εδώ και πολλές δεκαετίες ζει και δραστηριοποιείται μια πολυάριθμη ελληνική κοινότητα, τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας επιτελούν έναν ρόλο που ξεπερνά τα στενά όρια της διδασκαλίας ενός ακόμη γνωστικού αντικειμένου. Η καθημερινότητα των μαθητών που φοιτούν σε γερμανικά σχολεία κατά τη διάρκεια της εβδομάδας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γερμανική γλώσσα και το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας υποδοχής. Τα Σάββατα, όμως, στον σχολικό χώρο των ΤΕΓ έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με την ελληνική γλώσσα.
Η μητρική/ελληνική γλώσσα μέσα σε ξενόγλωσσο περιβάλλον δεν μεταφέρεται αυτόματα από γενιά σε γενιά. Χρειάζεται συστηματική καλλιέργεια. Και αυτήν ακριβώς την ανάγκη καλύπτουν τα ΤΕΓ. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε τα παιδιά, μαθητές μη ελληνικών σχολείων, να μάθουν να διαβάζουν, να γράφουν και να εκφράζονται στα ελληνικά με επάρκεια, ξεπερνώντας το επίπεδο της απλής προφορικής χρήσης στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Ο προαιρετικός, μάλιστα, χαρακτήρας της φοίτησης στα ΤΕΓ καθιστά τη μάθηση πιο συνειδητή, προσωπική και βιωματική.
Επίσης, το έργο των ΤΕΓ δεν περιορίζεται μόνο στη γλωσσική διδασκαλία. Τα ΤΕΓ συμβάλλουν και στη διατήρηση της συνοχής της ελληνικής κοινότητας στο Μόναχο. Αποτελούν χώρο συνάντησης, αλληλεπίδρασης και κοινής εμπειρίας. Μέσα από τη γνωριμία με την ελληνική λογοτεχνία, την ιστορία, τις ελληνικές εθνικές επετείους, τα ήθη και τα έθιμα οι μαθητές γνωρίζουν έναν κόσμο, στον οποίο η πρόσβαση, διαφορετικά, θα παρέμενε ίσως αποσπασματική ή επιφανειακή.
Σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία, όπως αυτή της Γερμανίας, η διατήρηση της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά προς την ένταξη. Θεσμοί, όπως τα ΤΕΓ, λειτουργούν ως γέφυρα και προσφέρουν στους μαθητές τους τα εφόδια για να κινούνται με άνεση και στους δύο κόσμους. Συμβάλλουν στο να έχει η ελληνική παρουσία προοπτική, αποδεικνύοντας ότι η διατήρηση της μητρικής γλώσσας δεν είναι αναχρονισμός, αλλά επένδυση στο μέλλον.
Οι γονείς των μαθητών των ΤΕΓ, ως συνδετικός κρίκος μεταξύ του σπιτιού και της κοινότητας, επηρεάζουν καθοριστικά το έργο των Τμημάτων Ελληνικής Γλώσσας. Με τη δική τους ενθάρρυνση, προτροπή και υποστήριξη τα παιδιά τους παρακολουθούν τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας στα ΤΕΓ κάθε Σάββατο, παρά τις αυξημένες απαιτήσεις και υποχρεώσεις που έχουν κατά τη διάρκεια της εβδομάδας. Η φοίτηση στα ΤΕΓ αποτελεί οικογενειακή επιλογή και συνειδητή έκφραση πρόθεσης για την καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας.
Πίσω από τη λειτουργία των ΤΕΓ του Μονάχου βρίσκονται άνθρωποι που εργάζονται με επίγνωση της αξίας του έργου που επιτελείται εκεί και με συνέπεια.
Οι εκπαιδευτικοί των ΤΕΓ αποδύονται σε ένα έργο ιδιαίτερα απαιτητικό. Διδάσκουν ελληνικά σε παιδιά που μεγαλώνουν και κοινωνικοποιούνται κυρίως σε γερμανόφωνο περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, η διδασκαλία της ελληνικής απαιτεί παιδαγωγική ευελιξία, προσαρμοστικότητα και βαθιά κατανόηση της διγλωσσικής πραγματικότητας των μαθητών. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να γεφυρώσουν γλωσσικά κενά και να συνδέσουν τη γλώσσα με βιώματα που τα παιδιά δεν τα έχουν καθημερινά. Παράλληλα, λειτουργούν ως φορείς πολιτισμού, καθώς η συμβολή τους δεν εξαντλείται στην τάξη, αλλά συχνά επεκτείνεται σε εκδηλώσεις, γιορτές και δράσεις που ενισχύουν τη συλλογική εμπειρία της ελληνικής κοινότητας. Η διδασκαλία τα πρωινά του Σαββάτου, σε συνθήκες που δεν είναι πάντοτε ιδανικές (αντίξοες καιρικές συνθήκες, πλήθος άλλων υποχρεώσεων, συμπτώσεις με άλλες δραστηριότητες, κ.λπ.) προϋποθέτει προσωπική δέσμευση, απαιτεί αφοσίωση και βαθιά πίστη στη σημασία της αποστολής.
Εξίσου καθοριστικός είναι και ο ρόλος του διοικητικού συμβουλίου των ΤΕΓ. Σε πολλές περιπτώσεις, τα μέλη του αναλαμβάνουν εθελοντικά την ευθύνη για τη διοικητική οργάνωση, τη διαχείριση πόρων, την επίλυση πρακτικών και οργανωτικών ζητημάτων, τον συντονισμό με γονείς και εκπαιδευτικούς και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των τμημάτων. Χωρίς την υποστήριξη αυτήν το έργο των ΤΕΓ θα ήταν δύσκολο να υλοποιηθεί. Τα ΤΕΓ είναι οι άνθρωποί τους!
Τα ΤΕΓ του Μονάχου δεν είναι απλώς ένας εκπαιδευτικός θεσμός του Σαββάτου. Αποτελούν αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας. Όλοι μαζί συγκροτούν έναν μηχανισμό πολιτιστικής συνέχειας. Το έργο των εκπαιδευτικών και του διοικητικού συμβουλίου στα ΤΕΓ του Μονάχου, σε συνεργασία με τους γονείς των μαθητών τους, αναδεικνύεται ένας καθοριστικός παράγοντας ώστε η ελληνική γλώσσα να μην αποτελεί απλώς οικογενειακή ανάμνηση, αλλά ζωντανή κι ενεργή πραγματικότητα. Τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας είναι ένας θεματοφύλακας της ελληνικής γλωσσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία, μακριά από την Ελλάδα, βρίσκει στο Μόναχο έναν ακόμη τόπο συνέχειας κι εξέλιξης.
Αρετή Τσιγκρέλη
Φιλόλογος - Γλωσσολόγος
Υπ. Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ
Μέλος της ερευνητικής ομάδας GLΩSSA.MU